Ken je dat? Je leest een nieuw coalitieakkoord, vol mooie woorden en grote plannen.
▶Inhoudsopgave
Maar een jaar later lijkt het alsof we precies daar zijn waar we begonnen.
De politiek heeft een fascinerende gewoonte: dezelfde problemen duiken keer op keer op, met dezelfde beloften om ze op te lossen. Waarom gebeurt dit? We duiken in de provincie Zuid-Holland om te zien welke afspraken steeds terugkomen en wat dat nu eigenlijk oplevert.
De Koude Kermis Van Een Nieuwe Coalitie
In 2019 kregen we in Zuid-Holland een frisse coalitie. VVD, GroenLinks, PvdA, CDA en ChristenUnie/SGP gingen samen aan de slag onder de naam ‘Elke dag beter’.
Het klinkt hoopvol, en een akkoord van 44 pagina’s moet duidelijkheid geven. Toch is de praktijk vaak weerbarstiger.
1. Verkeersslachtoffers: De Veiligheidsbelofte Die Wankelt
Veel afspraken klinken stoer, maar blijken in de uitvoering lastig te vangen. We kijken naar vijf concrete punten uit dat akkoord om te zien of de belofte de werkelijkheid overleeft. Een van de meest serieuze beloften was het verminderen van het aantal verkeersslachtoffers. In 2019 waren er 85 dodelijke slachtoffers in de provincie.
Het doel was simpel: dat aantal omlaag krijgen. Maar de realiteit is harder.
In 2021 steeg het aantal zelfs naar 94, vergelijkbaar met 2017 en 2018. Hoewel de definitieve cijfers voor 2022 nog binnenkomen, ziet het er niet veel beter uit. Waarom lukt het niet?
De provincie Zuid-Holland wijst erop dat de meeste ongelukken gebeuren op gemeentelijke wegen, niet op provinciale. De provincie kan dus niet alles zelf sturen.
2. Provinciale Belastingen: De Stijgende Rekening
Ze investeren wel in kennis en subsidies via organisaties zoals ROV Zuid-Holland, maar het echte probleem ligt vaak bij menselijk gedrag.
Afleiding door mobieltjes, drugs of gewoon onoplettendheid blijven de grootste boosdoeners. De belofte van meer veiligheid is dus lastig waar te maken zonder medewerking van iedereen op de weg. Financiën zijn een pijler onder elke overheid.
De provincie Zuid-Holland haalt geld uit de motorrijtuigenbelasting, de zogenaamde ‘opcenten’. In 2019 was de afspraak simpel: de belasting zou niet harder stijgen dan de inflatie.
Toch ging het percentage van 90,4% in 2019 naar 95,7% in 2023.
3. Windturbines: Een Doel Behaald
Dit leverde in 2019 nog 339 miljoen euro op, terwijl dat in 2023 ruim 378 miljoen euro was. Waarom deze verhoging ondanks de belofte?
De provincie moest de indexatie van budgetten dekken. De sterke inflatie en onzekerheid over rijksbijdragen dwongen hen de knip te trekken. Zuid-Holland behoort hiermee samen met Groningen tot de duurste provincies voor automobilisten. De belofte van financiële terughoudendheid sneuvelde dus door de harde economische realiteit.
Op het gebied van energie was er een concreet doel: in 2023 zou Zuid-Holland 735,5 megawatt aan windenergie opwekken.
Dit was nodig om bij te dragen aan de landelijke afspraak van 6.000 megawatt. Het lukte, mede dankzij het windmolenpark op de Tweede Maasvlakte in Rotterdam (110 megawatt). Het doel was bereikt.
4. Leegstaande Kantoren: Een Groeiend Gat
Maar stopt het dan? Niet per se. Hoewel het getal op de teller staat, blijven plannen voor nieuwe turbines in het noorden van de provincie in ontwikkeling.
De belofte is hier wel nagekomen, maar de uitdaging blijft om draagvlak te behouden en nieuwe locaties te vinden.
Een zeldzaam voorbeeld van een belofte die wél werd waargemaakt, maar die wel onderhoud nodig heeft. Zuid-Holland kampt met leegstand. In 2019 stond er volgens het CBS 972.000 vierkante meter kantoorruimte leeg.
De provincie wilde hier iets aan doen. Echter, in 2022 daalde de leegstand volgens de CBS-definitie licht naar 831.600 vierkante meter.
Maar er is een andere meetmethode, die van marktpartijen als Locatus en C&W.
Zij tellen de werkelijke leegstand op de vastgoedmarkt. Volgens hen steeg de leegstand juist naar 899.290 vierkante meter, een toename van 10,4 procent.
5. Treinen En Taal: Vage Contouren
Waarom loopt dit zo uiteen? Het gaat om definities: administratief leeg versus feitelijk leeg. Feit is dat het probleem niet opgelost is. De belofte om leegstand te verminderen is hard nodig, maar de cijfers laten zien hoe complex de vastgoedmarkt is.
Herbestemming van kantoren naar woningen gaat traag, waardoor de leegstand een hardnekkig probleem blijft.
Naast deze concrete punten waren er meer afspraken. Zo beloofde de coalitie meer treinen tussen Leiden en Utrecht. Dit zou het openbaar vervoer aantrekkelijker maken, maar een exact aantal treinen per uur is in de uitvoering vaak een kwestie van onderhandelen met de NS en ProRail.
Een andere opvallende belofte was het communiceren in begrijpelijke taal. Een nobel streven, maar moeilijk te meten.
Hoe vaak moet je ‘simpel’ schrijven voordat je slaagt? Deze beloften zijn vaak het moeilijkst vast te pinnen.
Ze verdwijnen snel in de beleidsjargon of blijven vaag, waardoor de impact op het dagelijks leven van inwoners vaak onzichtbaar blijft.
Waarom Herhalen We Deze Beloften?
De analyse van Zuid-Holland laat een duidelijk patroon zien. Sommige doelen, zoals windenergie, worden gehaald.
Andere, zoals verkeersveiligheid, blijven achter of worden zelfs slechter. Waarom gebeurt dit? Ten eerste is er de beperkte invloed van de provincie.
Ze kunnen subsidies geven, maar ze bepalen niet altijd wie er rijdt of woont. Ten tweede is er de economische realiteit. Inflatie dwingt tot belastingverhogingen, zelfs als je dat niet wilt. Beloften zijn vaak gebaseerd op hoop en ambitie, maar de uitvoering botst op wetten, regels en geld.
Het patroon van herhaling ontstaat omdat problemen zoals verkeersveiligheid en leegstand structureel zijn.
Ze verdwijnen niet na vier jaar regeren. Daarom zien we beloften uit vorige coalitieakkoorden steeds terugkeren in elk nieuw akkoord, soms met een lichte variatie, maar vaak met dezelfde kern.
De Toekomst Van Coalitieakkoorden
Wat leren we hieruit? Het is waardevol om coalitieakkoorden door de jaren heen op consistentie te vergelijken. Een coalitieakkoord is namelijk slechts een momentopname.
Het is een lijst met goede bedoelingen, maar geen garantie voor succes. De kunst is niet alleen om beloften te maken, maar om ze realistisch te houden. Meetbare doelen, zoals het aantal megawatt windenergie, werken beter dan vage plannen voor ‘vitaliteit’.
Voor inwoners van Zuid-Holland en ver daarbuiten is het belangrijk om kritisch te blijven kijken naar wat er in Den Haag of het provinciehuis wordt beloofd.
Vraag door: hoe wordt dit bereikt? Wie is verantwoordelijk? En wat gebeurt er als het niet lukt? Want als er één ding duidelijk is, dan is het dat politieke beloften vaak een lange adem nodig hebben, en we ons bij het vertrek van een coalitiepartij soms afvragen wat er van die plannen overblijft.
Veelgestelde vragen
Waarom lukt het niet om het aantal verkeersslachtoffers in Zuid-Holland te verlagen?
Ondanks de belofte om het aantal verkeersslachtoffers te verminderen, blijft het aantal dodelijke slachtoffers relatief stabiel. De provincie wijst erop dat de meeste ongelukken gebeuren op gemeentelijke wegen, waar de provincie weinig controle over heeft, waardoor een algemene oplossing lastig is.
Hoe verklaart de provincie Zuid-Holland de stijging van de motorrijtuigenbelasting (opcenten) ondanks de afspraak van inflatiecorrectie?
De provincie Zuid-Holland moest de opcenten verhogen om de stijgende inflatie en onzekerheid over rijksbijdragen te compenseren. Dit betekende dat de belofte van een belasting die niet hoger kon stijgen dan de inflatie, werd geschonden door de economische realiteit.
Wat betekent het als een coalitieakkoord "wankelt"?
Wanneer een coalitieakkoord "wankelt", betekent dit dat de afspraken die in het akkoord staan niet worden nagekomen in de praktijk. Dit kan komen door verschillende factoren, zoals veranderende economische omstandigheden of politieke tegenstellingen, waardoor de beloften niet worden waargemaakt.
Wat is de impact van de indexatie van budgetten op de provinciale financiën?
De provincie Zuid-Holland is genoodzaakt budgetten te indexeren om de inflatie te compenseren, wat leidt tot hogere belastinginkomsten. Dit heeft geleid tot hogere motorrijtuigenbelastingen, waardoor Zuid-Holland een van de duurste provincies is voor automobilisten.
Wat is de rol van ROV Zuid-Holland in het uitvoeren van coalitiebeloften?
ROV Zuid-Holland, een organisatie die subsidies verstrekt, speelt een rol bij het uitvoeren van coalitiebeloften, maar de provincie erkent dat de belangrijkste uitdagingen vaak liggen bij menselijk gedrag en afleiding, wat het moeilijk maakt om de beloften effectief te realiseren.