Stel je voor: je ziet het nieuws. Een politicus doet een uitspraak.
▶Inhoudsopgave
De krant schrijft erover. Maar waarom voelt het ene artikel anders dan het andere, terwijl ze over hetzelfde onderwerp gaan? Dat is vaak het werk van framing.
Het is misschien wel de meest invloedrijke, maar ook de meest subtiele techniek in de politieke journalistiek.
Het gaat niet om leugens, maar om keuzes. Keuzes in woorden, in beeld en in focus. In dit artikel leggen we uit wat framing precies is, hoe het werkt en – het allerbelangrijkste – hoe jij het voortaan direct herkent.
Wat is framing eigenlijk?
Stel je een schilderij voor. Je kunt een lijst om een schilderij zetten.
Die lijst bepaalt wat je ziet en wat je niet ziet. Een lijst met goud eromheen geeft het schilderij een andere sfeer dan een simpele, zwarte lijst. Framing in de journalistiek werkt hetzelfde.
Het is het kader waarin een verhaal wordt geplaatst. De term komt oorspronkelijk van de Amerikaanse socioloog Erving Goffman.
- De episodische frame: Dit richt zich op een specifieke gebeurtenis of een persoonlijk verhaal. Denk aan een enkele diefstal in de buurt.
- De thematische frame: Dit plaatst een verhaal in een breder perspectief. Denk aan de oorzaken van criminaliteit in heel Nederland.
Hij legde uit hoe we de wereld begrijpen door situaties in specifieke kaders te plaatsen. In de politiek betekent dit dat journalisten (en politici zelf) niet zomaar feiten op een rijtje zetten. Ze selecteren informatie en benadrukken bepaalde details, waardoor jij als lezer automatisch een bepaalde richting op wordt gestuurd.
Er zijn grofweg twee soorten frames die je vaak ziet: Beide frames kunnen waar zijn, maar ze laten een compleet verschillend beeld zien.
Hoe herken je framing? 5 concrete signalen
Je hoeft geen expert te zijn om framing te herkennen. Het gaat erom dat je let op de details.
1. De kracht van woorden (woordkeuze)
Hier zijn vijf signalen die je direct helpen om framing te doorzien. Woorden zijn nooit neutraal. Ze dragen een lading.
- Een demonstrant versus een relschopper.
- Een vluchteling versus een gelukszoeker.
- Een lastenverlichting versus een belastingkorting.
Kijk eens naar de volgende voorbeelden: De feiten kunnen hetzelfde zijn, maar de emotionele lading is compleet anders.
2. Wie krijgt een podium? (bronnen)
Als een krant consequent spreekt over een asielcrisis in plaats van een asielopvangprobleem, dan kiest die krant voor een frame van dreiging en urgentie.
Let op de bijvoeglijke naamwoorden die worden gebruikt; die zijn vaak de grootste rooksignalen. Kijk kritisch naar wie er aan het woord komen in een artikel. Wordt er een verhaal verteld vanuit één perspectief? Stel: er is een nieuwsbericht over een nieuwe wet.
3. Wat wordt er niet gezegd? (selectie)
Als er drie politici uit de regering worden geciteerd en geen enkele oppositiepoliticus of onafhankelijke expert, dan is er sprake van een frame dat de regering versterkt. Een evenwichtig verhaal haalt geluiden van beide kanten.
Als je alleen maar hoort wat de "winnaars" te zeggen hebben, mis je een groot deel van het plaatje. Framing in politieke journalistiek gaat net zo vaak over wat er niet in staat als over wat er wel staat. Journalisten moeten kiezen; ze kunnen niet alles vertellen.
4. Metaforen en verhalen
Die keuze bepaalt het frame. Stel: er is een artikel over de groei van de economie.
Als het artikel alleen gaat over de stijgende aandelenmarkten en de recordwinsten van bedrijven, maar niets vertelt over de stijgende kosten voor huur of boodschappen, dan is dat een selectief frame. Het creëert een beeld van een bloeiende economie, terwijl de realiteit voor veel mensen anders kan voelen. Journalisten houden van metaforen om complexe zaken uit te leggen.
Maar metaforen beïnvloeden hoe we denken. Een bekend voorbeeld is de oorlog tegen drugs.
5. De focus: persoonlijk versus structureel
Door drugsproblemen te presenteren als een oorlog, denken we al snel in termen van vijanden, strijd en wapens. Een ander frame zou een gezondheidscrisis zijn, wat leidt tot een focus op zorg en preventie. De metafoor stuurt je oplossing.
Een ander voorbeeld: de economie wordt vaak voorgesteld als een huishouden. Politici spreken over "de begroting op orde brengen" of "de hypotheek aflossen".
Dit frame suggereert dat een land precies werkt als een gezin. Economen weten dat het veel ingewikkelder is, maar het frame is makkelijk te begrijpen en dus heel effectief.
Wie is de hoofdpersoon van het verhaal? Als er wordt geschreven over armoede, richt de aandacht zich vaak op één persoon die het zwaar heeft (episodisch frame). Dit roept medelijden op of frustratie. Maar als het verhaal gaat over beleidsfouten die armoede veroorzaken (thema frame), dan richt de aandacht zich op verantwoordelijkheid en systeemverandering. Beide verhalen zijn waar, maar ze vragen om verschillende reacties van jou als lezer.
Het framing-effect: waarom het werkt
Framing is niet zomaar een trucje; het is psychologie. De Nobelprijswinnaars Daniel Kahneman en Amos Tversky ontdekten dat mensen geen rationele rekenmachines zijn.
We worden beïnvloed door hoe informatie wordt aangeboden. Dit noemen we het framing-effect.
- Optie A: 90% overlevingskans.
- Optie B: 10% sterftekans.
Een bekend voorbeeld uit de psychologie: Objectief gezien is het precies hetzelfde. Toch kiezen de meeste mensen voor Optie A omdat het positief geformuleerd is.
In de politiek werkt dit net zo. Als een politicus zegt "we gaan 5.000 banen creëren" (winstframe), klinkt dat beter dan "we gaan de werkloosheid met 2% verlagen" (verliesframe), ook al gaat het om dezelfde cijfers. Journalisten die dit begrijpen, weten dat ze de mening van hun lezers kunnen sturen door simpelweg te kiezen welke kant van de medaille ze belichten.
Praktijkvoorbeelden uit de politiek
Laten we kijken naar hoe dit er in de echte wereld uitziet.
Klimaatverandering
De ene krant schrijft over een klimaatramp die onvermijdelijk is. Dit frame roept angst op en een gevoel van noodzaak.
Immigratie
Een andere krant schrijft over energietransitie en innovatie. Dit frame roept een gevoel van hoop en economische kansen op. Beide gaan over hetzelfde onderwerp, maar ze voelen totaal anders. De termen die hier gebruikt worden, zijn vaak geladen.
Een artikel dat spreekt over golf van immigranten suggereert een bedreiging die over ons heen spoelt.
De Irak-oorlog
Een artikel dat spreekt over migranten die bijdragen aan de economie suggereert een oplossing voor arbeidstekorten. Hier zie je duidelijk hoe de woordkeuze het frame bepaalt. Terugkijkend op de berichtgeving in 2003 zagen we verschillende frames.
Sommige media gebruikten het frame van volkerenrecht en veiligheid (het ging om het uitschakelen van een gevaar). Andere media gebruikten een frame van imperialisme en olie (het ging om economische belangen). De waarheid lag waarschijnlijk ergens in het midden, maar welk frame je las, bepaalde hoe je de oorlog begreep.
Conclusie: Word je eigen hoofdredacteur
Framing is onvermijdelijk. Geen enkel nieuwsbericht is volledig objectief.
Journalisten moeten kiezen, en die keuzes vormen ons beeld van de wereld. Dat is niet per se slecht, maar het is wel gevaarlijk als je het niet doorziet. De volgende keer dat je een krant openslaat of een journaal kijkt, stel jezelf dan de vragen: Door bewust te letten op deze signalen, word je een kritischere consument van nieuws.
- Welke woorden gebruiken ze?
- Wie hoor ik, en wie niet?
- Wat wordt er nadrukkelijk niet verteld?
Je leert niet alleen wat er gebeurt, maar ook hoe het je verteld wordt. En dat is de eerste stap naar een vrijere manier van denken.
Veelgestelde vragen
Wat houdt framing precies in binnen de journalistiek?
Framing, in de journalistiek, is het creëren van een bepaald kader waarin een verhaal wordt gepresenteerd. Journalisten en politici selecteren informatie en benadrukken bepaalde details, waardoor lezers automatisch een bepaalde interpretatie krijgen van de gebeurtenis, net als een lijst die een schilderij een andere sfeer geeft.
Hoe kan ik framing herkennen in nieuwsberichten?
Let op de woorden die gebruikt worden: emotioneel geladen woorden zoals ‘relschopper’ in plaats van ‘demonstrant’ kunnen een framing signaleren. Kijk ook kritisch naar wie er aan het woord komt en of er vanuit één perspectief wordt verteld, want dit kan de manier waarop je een verhaal interpreteert beïnvloeden.
Wat zijn de verschillende soorten frames die vaak gebruikt worden?
Er zijn twee hoofdtypen frames: het episodische frame, dat zich richt op een specifieke gebeurtenis (zoals een diefstal), en het thematische frame, dat een verhaal plaatst in een breder perspectief (zoals de oorzaken van criminaliteit in Nederland). Beide kunnen waar zijn, maar geven een compleet verschillend beeld.
Waarom is framing zo’n subtiele techniek in de politieke journalistiek?
Framing is een subtiele techniek omdat het niet per se om leugens gaat, maar om keuzes in woorden en focus. Journalisten en politici selecteren informatie en benadrukken bepaalde details, waardoor lezers automatisch een bepaalde richting op worden gestuurd, zonder dat ze zich bewust zijn van de beïnvloeding.
Hoe beïnvloedt framing mijn begrip van een politiek onderwerp?
Framing beïnvloedt je begrip doordat het je een bepaalde interpretatie van een gebeurtenis geeft. Door de manier waarop een verhaal wordt gepresenteerd, worden bepaalde aspecten benadrukt en andere achterwege gelaten, waardoor je automatisch een bepaalde richting op wordt gestuurd en een bepaald beeld van de situatie krijgt.