Welke partijen stemmen het vaakst samen in de Tweede Kamer?

De Nederlandse politiek kan soms voelen als een ingewikkeld spel. Partijen roepen vanaf de zijlijn van alles, maar hoe zit het eigenlijk echt achter de schermen?

Wie stemt er stiekem hand in hand, en wie ligt er continu overhoop?

In de Tweede Kamer gaat het niet alleen om praten, maar vooral om stemmen. Of je nu in de regering zit of niet, je kunt altijd samenwerken met andere partijen om wetten te verbeteren of plannen door te drukken. In dit artikel duiken we in de cijfers en patronen van de Haagse samenwerking. We kijken naar constructieve moties, amendementen en de partijen die het vaakst elkaars handje vasthouden in de stemlokalen.

Hoe werkt samenwerking eigenlijk?

Om te begrijpen welke partijen met elkaar optrekken, moet je weten hoe de Tweede Kamer werkt. Natuurlijk is er de formele coalitie: de groep partijen die samen de regering vormen.

Op dit moment is dat een combinatie van PVV, VVD, NSC en BBB. Zij zijn verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur en zorgen er samen voor dat wetsvoorstellen worden aangenomen. Maar de samenwerking stopt niet bij een regeringsakkoord.

Veel belangrijke samenwerkingen gebeuren buiten de schijnwerpers. Partijen kunnen elkaar steunen bij moties en amendementen.

Een constructieve motie is hier een goed voorbeeld van. Hiermee probeert een Kamerlid een wetsvoorstel te verbeteren of aan te passen. Als genoeg partijen voor zo’n motie stemmen, verandert de wet echt.

Dit toont aan dat partijen bereid zijn om over hun eigen schaduw heen te stappen. Zelfs partijen die in de oppositie zitten, kunnen een wetsvoorstel van de regering steunen als ze denken dat het goed is voor het land.

Wie zijn de grootste spelers?

De Tweede Kamer telt op dit moment 150 zetels, verdeeld over een recordaantal partijen.

Hoewel de verhoudingen vaak wisselen, zijn er een aantal vaste spelers die de dienst uitmaken. De grootste partijen bepalen vaak het tempo, maar de kleinere partijen kunnen door slimme samenwerking een enorme invloed uitoefenen.

De huidige samenstelling laat een interessant beeld zien. Met de PVV als grootste partij, VVD als tweede, en NSC en BBB als relatieve nieuwkomers, is het politieke landschap flink opgeschud. Traditionele partijen zoals D66 en PvdA/GL zitten in de oppositie, maar dat betekent niet dat ze niets doen. Integendeel: juist in de oppositie zoeken partijen elkaar op om de regering te controleren.

De top 5 van samenwerking

Op basis van data over constructieve moties en amendementen (onder andere verzameld via Tweede Kameronderzoeksberichten) kunnen we inzichtelijk maken welke partijen het vaakst samenstemmen. Let wel: dit gaat niet alleen over de huidige coalitie, maar over historische en recente patronen.

1. VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie): De VVD is wat je noemt een stabiele factor. Ze zijn pragmatisch ingesteld en sluiten vaak deals met partijen aan zowel de linker- als rechterkant. Of het nu gaat om economische plannen of veiligheidswetten, de VVD is vaak de spil in een netwerk van samenwerking. Ze zijn meesters in het vinden van een meerderheid, vaak door te schakelen tussen verschillende partners.
2. PVV (Partij voor de Vrijheid): Hoewel de PVV vaak als een eenmansfractie wordt gezien, is de partij de afgelopen jaren steeds vaker gaan samenwerken. Zeker sinds deelname aan de regering in 2024 is de frequentie van gesteunde voorstellen toegenomen. De PVV zoekt vooral aansluiting bij andere rechtse partijen, maar schuwt niet om, afhankelijk van het onderwerp, steun te zoeken bij andere partijen om hun plannen door het parlement te loodsen.
3. CDA (Christen-Democratisch Appel): Het CDA is de ultieme bestuurderspartij. Hoewel ze de afgelopen jaren zetels verloren, blijven ze een belangrijke schakel. Het CDA staat erom bekend dat het graag bemiddelt en zoekt vaak de breedte op in plaats van de extreme uitersten. In historische data zie je dat het CDA vaak de brug slaat tussen progressieve en conservatieve plannen, wat ze tot een geliefde partner maakt voor constructieve samenwerking.
4. D66 (Democraten 66): D66 is een partij die vaak zoekt naar inhoudelijke vernieuwing. In de oppositie zijn ze vaak een motor achter amendementen. Ze werken vaak samen met GroenLinks-PvdA op progressieve thema’s, maar schuwen samenwerking met het midden (zoals CDA of VVD) niet als het gaat om onderwijs of klimaat. D66 scoort hoog wat betreft het indienen en steunen van constructieve moties.
5. PvdA/GL (GroenLinks-PvdA): Als grootste oppositiepartij is deze combinatie onmisbaar in het Haagse overleg. Hoewel ze geen deel uitmaken van de huidige regering, werken ze vaak samen met D66, Volt en soms de ChristenUnie om progressieve wetsvoorstellen te steunen of conservatieve plannen bij te stellen. Hun samenwerking is vaak strategisch en gericht op het behouden van sociale voorzieningen.

Wat bepaalt wie met wie samenwerkt?

Politieke voorkeur speelt een rol, maar het is niet het enige. Er zijn een aantal factoren die bepalen of partijen elkaars handje vasthouden bij een stemming.

De inhoud gaat boven de kleur: Partijen met verschillende ideologieën kunnen toch samenwerken. Bijvoorbeeld: een linkse partij en een rechtse partij kunnen samen een motie steunen over betere zorg voor ouderen, omdat ze het daar beide roerend mee eens zijn. Dit zie je vaak bij onderwerpen die heel specifiek zijn en waar de maatschappelijke druk hoog is. De formatie-effecten: Wie in de regering zit, moet samenwerken. Dat is logisch.

Maar wie net buiten de boot valt, probeert soms via samenwerking met de oppositie alsnog invloed te behalen. De huidige formatie met PVV, VVD, NSC en BBB zorgt voor een dynamiek waarin de VVD soms moet kiezen: steunen ze de coalitiepartner PVV, of zoeken ze aansluiting bij het midden om een wet milder te maken? Wie scherp kijkt, kan zo een patroon herkennen in het stemgedrag van de coalitie.

De persoonlijke factor: Hoewel de politiek grootschalig is, zijn Kamerleden mensen. De relatie tussen fractievoorzitters speelt een onderliggende rol.

Een goede klik tussen twee partijleiders kan leiden tot snellere deals en meer vertrouwen. Als de sfeer slecht is, zal een partij minder snel een amendement van de ander steunen.

De rol van de nieuwe partijen

De opkomst van nieuwkomers zoals NSC en BBB heeft de traditionele samenwerkingslijnen doorbroken. Eerder was het vaak een vast stramien van VVD-CDA-D66-PvdA, maar nu is dat veel meer een mix.

BBB (BoerBurgerBeweging) is bijvoorbeeld een partij die zich vooral richt op landbouw en provinciale belangen. Ze werken vaak samen met partijen die hun standpunten over stikstof en ruimtelijke ordening delen. Dit kunnen verrassende combinaties zijn: van links (PvdA/GL) tot rechts (PVV), afhankelijk van de precieze plannen.

NSC (Nieuw Sociaal Contract) is de andere nieuwkomer. Deze partij focust op bestuurlijke vernieuwing en rechtsstaat.

Ze zoeken vaak partners die het eens zijn met het versterken van democratie en het aanpakken van corruptie. Dit levert soms vreemde bedden op, waarbij NSC samenwerkt met D66 op het gebied van transparantie, maar met PVV op het gebied van immigratie.

Trends: wat zegt de toekomst?

De politiek in Nederland is in beweging. De verkiezingen van 2023 hebben laten zien dat de kiezer steeds meer verdeeld raakt. Dit betekent dat partijen harder moeten werken om een meerderheid te vinden.

Een opvallende trend is dat de samenwerking in de Tweede Kamer steeds meer ad hoc wordt.

In plaats van vaste blokken (links versus rechts), zie je steeds meer issue-specifieke coalities. Het is bovendien interessant om te zien hoe vaak een partij tegen haar eigen coalitiegenoot stemt. De een keer stemt de PVV met de PvdA, de andere keer stemt VVD met D66.

Dit maakt het politieke landschap onvoorspelbaarder, maar ook flexibeler. Daarnaast is de rol van data steeds belangrijker. Websites die stemmingen bijhouden, zoals Parlement.com, zorgen ervoor dat kiezers precies kunnen zien wie met wie stemt.

Deze transparantie dwingt partijen om na te denken over hun stemgedrag. Je kunt niet meer stiekem een motie steunen zonder dat je achterban het merkt.

Dit zorgt ervoor dat samenwerking altijd een afweging blijft tussen partijbelang en landsbelang. Al met al is de Tweede Kamer een complex web van samenwerkingen. Hoewel de ideologie verschilt, blijkt in de praktijk dat partijen vaak op zoek zijn naar het gedeelde belang. Of het nu gaat om een constructieve motie over zorg of een groot wetsvoorstel over klimaat, de kunst is om de juiste partners te vinden. En zoals de cijfers laten zien: soms zijn dat juist de partijen die je het minst verwacht.