Welke partijen zijn het eens over stikstofbeleid en welke botsen hard?

Stikstof. Het woord alleen al zorgt voor een beetje spanning aan de keukentafel.

Het is het onderwerp dat Nederland op dit moment verdeelt. De een roept dat het noodzakelijk is voor de natuur, de ander vreest voor de boerderij van zijn opa. In Den Haag gaat het er hard aan toe. Wie is er nou eigenlijk hetzelfde over eens en wie botsen er echt hard?

Laten we de kaarten op tafel leggen. Er is een duidelijke scheidslijn te zien in de politiek.

Aan de ene kant heb je partijen die vinden dat het stikstofbeleid sneller en strenger moet.

Aan de andere kant staan partijen die het roer radicaal anders willen of de uitvoering opschorten. Het is niet alleen maar links tegen rechts, soms zitten de grootste botsingen binnen de coalitie zelf.

De Groene Vleugels: D66 en GroenLinks-PvdA

Deze partijen zijn het roerend eens: er moet nú iets gebeuren. Zij zien de stikstofcrisis als een existentiële bedreiging voor de biodiversiteit en de toekomst van de economie.

Hun gedeelde visie

Als er niet wordt ingegrepen, staan we stil. Geen nieuwe huizen, geen aanleg van wegen en geen groei voor bedrijven. De grootste overeenkomst?

Zij willen het stikstofbudget serieus nemen. Dit betekent dat in bepaalde natuurgebieden de uitstoot met soms wel 70 procent omlaag moet.

D66 en GroenLinks-PvdA geloven in een eerlijke verdeling van de lasten, waarbij de industrie en de landbouw beide flink moeten inleveren. Ze steunen de stikstofwet en willen dat provincies deze plannen gewoon uitvoeren zonder al te veel gedoe. Verder zijn ze het eens over de noodzaak van emissiearme stallen en het uitkopen van boeren die dicht bij natuurgebieden zitten. Het is voor hen een kwestie van doen wat nodig is, ook als het pijn doet.

De Middenweg: VVD en D66

Ja, je leest het goed. Ondanks de spanningen in de coalitie zijn VVD en D66 het op hoofdlijnen eens over de koers.

De VVD-positie

Beide partijen willen de woningbouw door laten gaan. Dit is hun gedeelde prioriteit.

Zonder stikstofruimte wordt het onmogelijk om de 900.000 benodigde woningen te bouwen. De VVD wil vooral maatwerk per provincie. Zij zijn niet per se fan van een landelijke dwang.

De liberale partij vindt dat boeren zelf moeten kunnen kiezen hoe ze hun bedrijf verduurzamen, zolang de uitstoot maar omlaag gaat. Het is een pragmatische benadering: zorgen dat de economie blijft draaien, maar wel binnen de wet.

Beide partijen zijn het erover eens dat de natuur hersteld moet worden, maar ze verschillen in tempo. Waar D66 haast wil, probeert VVD de scherpe randjes eraf te halen om de uitvoerbaarheid te garanderen.

De Hardbotsers: CDA en ChristenUnie

Hier ontstaat de grootste frictie. Vooral het CDA en de ChristenUnie botsen hard met D66 en de VVD.

De strijd om de provincies

Dit ging mis in het debat van juni 2022. Waar de coalitie probeert tot een akkoord te komen, trekt het CDA een rode lijn.

De kern van het conflict? De uitvoering door provincies. Het kabinet wil dat provincies de stikstofplannen uitvoeren, maar CDA en ChristenUnie vrezen dat dit ten koste gaat van de boeren.

Zij zijn bang voor een onnodige uittocht van agrarische bedrijven. Met name het CDA zit in een spagaat. De partij wil de natuur herstellen, maar niet door boeren massaal te sluiten. Zij eisen dat er eerst betrouwbare alternatieven zijn, zoals emissiearme technieken, voordat er wordt ingegrepen.

De ChristenUnie sluit zich hierbij aan. Zij willen geen onomkeerbare stappen zetten die leiden tot kaalslag in het platteland.

Deze partijen botsen hard met de progressieve flank van het kabinet. Waar D66 zegt: "De wet is de wet", zegt het CDA: "De wet moet wel uitvoerbaar zijn voor de mens."

De Stikstofwet: Waar VVD, D66, CDA en ChristenUnie het (gedeeltelijk) eens zijn

Er is een klein, fragiel stukje overeenstemming. Alle regeringspartijen hebben ingestemd met de Stikstofwet.

Dit is de wet die moet regelen dat de natuur in Nederland weer op adem komt. Ze zijn het er allemaal over eens dat de natuur ernstig beschadigd is. Het probleem zit hem in de uitvoering.

De wet geeft een kader, maar hoe je daar invulling aan geeft, dat is het strijdpunt.

VVD, D66, CDA en ChristenUnie zijn het eens over het doel: minder stikstof. Maar over de verschillende standpunten over stikstofbeleid botsen de partijen over de manier waarop en hoe snel.

De BoerBurgerBeweging (BBB) en PVV: De Ontkenners?

Hier wordt het interessant. De BBB en PVV staan niet direct in de regering, maar bepalen wel de sfeer in de Eerste Kamer en de maatschappelijke discussie. Zij zijn het vaak niet eens met de huidige plannen.

Hun standpunt

De BBB en PVV vinden dat het stikstofbeleid te ver is doorgeschoten.

Zij willen dat de stikstofwet wordt geschrapt of op z'n minst wordt aangepast. Hun argument? De wet is een keiharde dwangmaatregel die de boerenwereld om zeep helpt.

Waar de andere partijen praten over reductiepercentages, praten zij over 'geen spoed, geen dwang'. Zij botsen hard met alle partijen die de huidige plannen willen doorzetten. Ze zijn het eens met CDA en ChristenUnie in hun zorgen om de boeren, maar gaan veel verder door de hele stikstofaanpak af te wijzen.

De Groene Rechterflank: Volt en Partij voor de Dieren

Deze partijen staan aan de andere kant van het spectrum. Zij zijn het eens met GroenLinks en D66, maar vinden dat het allemaal nog veel te traag gaat.

Strenger en sneller

Volt en Partij voor de Dieren willen dat de industrie en de landbouw nog harder worden aangepakt.

Waar D66 soms nog compromissen sluit, willen deze partijen directe reductie. Zij botsen met de VVD en het CDA omdat zij geen genoegen nemen met maatwerk of uitstel. Het moet nú gebeuren.

Hun visie is helder: natuur is het hoogste goed. Als er economische belangen botsen met ecologische belangen, wint de natuur. Dit zorgt voor flinke spanning met de meer pragmatische partijen.

Het Regeerakkoord: Een Dun Koord

De huidige coalitie probeert een koers te varen op een dun koord.

VVD, D66, CDA en ChristenUnie zitten in dezelfde boot, maar roeien in verschillende richtingen. Het regeerakkoord is het bindmiddel, maar het brokkelt af onder druk van de uitvoering. De grootste uitdaging is de ruimte voor de woningbouw. Alle partijen willen huizen bouwen, maar zonder stikstofruimte lukt dat niet.

Dit is het gedeelde belang. Maar hoe je die ruimte vrijmaakt zonder de boeren te verliezen, dat is de hamvraag.

Conclusie: Een Land verdeeld door Stikstof

Als je de politiek induikt, zie je een duidelijk patroon. De partijen zijn het eens over het probleem: de natuur is ziek.

Maar de oplossingen liggen mijlenver uit elkaar. De grootste botsingen vinden plaats tussen: De middenpartijen proberen te bemiddelen, maar de scheidslijnen zijn duidelijk.

• D66 en GroenLinks-PvdA tegenover CDA en ChristenUnie: Over tempo en dwang.
• VVD tegenover BBB en PVV: Over de noodzaak van de stikstofwet.
• Partij voor de Dieren en Volt tegenover VVD en CDA: Over de mate van ingrijpen.

Wie voor snelle reductie is, staat lijnrecht tegenover wie wil dat de boer blijft.

En terwijl de politiek debatteert, wachten de natuur en de woningzoekende op duidelijkheid. De stikstofcrisis is meer dan een cijfer; het is een verhaal van idealen, angsten en een toekomst die nog geschreven moet worden.