Welke beloften deden Nederlandse partijen over wonen in 2023 en wat is ervan terechtgekomen?

De woningmarkt was in 2023 hét gesprek van de dag. Of je nu een starter was die eindelijk wilde kopen, een gezin dat zoekende was naar een grotere huurwoning, of een student die wanhopig zocht naar een kamer: de druk was enorm.

Huurprijzen schoten omhoog, de hypotheekrente bleef hoog en de bouw van nieuwe woningen liep verder vertraging op. In een jaar vol verkiezingen – van gemeentelijk tot nationaal – gooiden politieke partijen veelbelovende plannen op tafel. Maar welke beloften zijn er nu echt nagekomen? We duiken in de woonplannen van de belangrijkste partijen en kijken wat er in de praktijk van terecht is gekomen.

De staat van de markt: een krappe boel

Om de plannen te begrijpen, moeten we eerst kijken naar de realiteit van 2023. De woningnood was voelbaar in elke hoek van het land.

Volgens cijfers van de Nationale Verhuurdersvereniging steeg de gemiddelde huurprijs met 6,8%, terwijl de inflatie op 6,9% lag. Dit betekende dat huurders er amper op vooruitgingen. Tegelijkertijd bleef de wachttijd voor een sociale huurwoning gemiddeld acht jaar, met in steden als Amsterdam en Utrecht nog veel langere periodes.

De koopmarkt werd niet alleen duurder (de gemiddelde huizenprijs steeg met 11,6%), maar ook onbereikbaarder door de hoge rentes.

De druk op de politiek om hier iets aan te doen, was dan ook enorm.

VVD: bouwen, bouwen, bouwen (maar hoe?)

De VVD, destijds onder leiding van Wopke Hoekstra, hield vast aan een marktgerichte aanpak. Het devies was simpel: de overheid moet faciliteren, de markt moet leveren. Een speerpunt was de ‘BouwHetZelf’-regeling, een stimulans voor starters om een nieuwbouwwoning te kopen met staatssteun.

Het idee was dat dit de woningbouw zou versnellen. In de praktijk bleek de regeling echter moeizaam.

Veel starters zagen op tegen de complexiteit en de hoge bijkomende kosten, waardoor de verkoop via deze regeling in 2023 tegenviel. Ook de herziening van de woningbouwverordening leverde weinig snelle veranderingen op. De VVD bleef hameren op het verminderen van belastingdruk voor beleggers, in de hoop dat zij meer zouden investeren in nieuwe woningen, maar een doorbraak in de bouwproductie bleef uit.

PVV: harder optreden en immigratie beperken

De PVV, geleid door Geert Wilders, pleitte voor een harde aanpak. De partij wilde dat de overheid dwingend zou optreden om de bouw te versnellen. Een belangrijk onderdeel van hun plan was het beperken van immigratie, omdat zij van mening was dat elke nieuwe inwoner druk zette op de al overspannen woningmarkt.

Verder riep de PVV op tot het versoepelen van regels voor nieuwbouw en meer controle op de kwaliteit ervan.

Hoewel de partij kritisch was op regelingen die vooral beleggers zouden bevoordelen, bleef het onduidelijk hoe hun plannen voor sociale huur precies vorm zouden krijgen zonder de particuliere markt te raken. De plannen waren vooral retorisch sterk, maar leidden in 2023 nog niet tot nieuwe, concrete wetgeving.

PvdA: een maximumhuurprijs en meer sociale woningen

De PvdA, onder Lilian Marijnissen, wilde een sterkere overheid die de markt zou reguleren. Een van hun meest opvallende beloften was de invoering van een maximumhuurprijs voor alle huurwoningen, om de stijgende kosten te beteugelen.

Daarnaast pleitte de partij voor meer financiering voor woningcorporaties om de bouw van sociale huurwoningen te stimuleren.

Ze wilden de woningtoeslag verhogen om huishoudens met lagere inkomens te ontlasten. Hoewel het idee van een maximumhuur aansloeg bij veel huurders, werd deze maatregel in 2023 niet ingevoerd. De focus bleef liggen op het aankaarten van de problemen, maar een daadwerkelijke doorbraak in betaalbaarheid bleef uit.

GroenLinks-PvdA: duurzaam en samen wonen

De combinatie GroenLinks-PvdA zette sterk in op duurzaamheid en participatie. Hun plannen gingen verder dan alleen het bouwen van huizen; het ging om het bouwen van toekomstbestendige wijken.

Ze pleitten voor energie-efficiënte woningen en stimuleerden 'co-housing', waarbij verschillende generaties samenwonen en faciliteiten delen.

Ook wilden ze dat bewoners meer inspraak kregen bij nieuwbouwprojecten. Hoewel de ideeën inspirerend waren, bleef het in 2023 vaak bij plannen op papier. De praktische uitvoering van deze duurzame woonvormen liep nog niet storm, mede door de hoge kosten en complexe regelgeving.

SP: betaalbaarheid voorop

De SP, eveneens onder Lilian Marijnissen, legde de nadruk op sociale rechtvaardigheid. De partij wilde een 'grotere rol' voor de overheid in het verstrekken van betaalbare woningen.

Ze pleitten voor het verhogen van de woningtoeslag en het invoeren van een minimumhuurprijs om te voorkomen dat woningen te duur werden verhuurd. Net als de PvdA was de SP kritisch op de marktwerking van de VVD. Hoewel de plannen duidelijk waren, werd er in 2023 weinig beweging gezien in de daadwerkelijke invoering van deze maatregelen. De focus bleef op het benadrukken van de problemen, maar een oplossing bleef voor velen nog steeds ver weg.

CDA: stimulering van de bouw

Het CDA, onder Wopke Hoekstra, hield vast aan een marktgerichte aanpak, vergelijkbaar met de VVD. De partij benadrukte het belang van het stimuleren van nieuwbouw via regelingen zoals 'BouwHetZelf'.

Het CDA was kritisch op een maximumhuurprijs, omdat dit volgens hen de investeringen in nieuwe woningen zou verminderen.

Ze pleitten voor het herzien van de woningbouwverordening om de bouw te versnellen. Hoewel het CDA zich inzette voor een stabiele woningmarkt, bleef de bouwproductie in 2023 achter bij de vraag, en de plannen leidden niet tot een snelle verbetering.

D66: innovatie en flexibiliteit

D66, onder Alexander Haselbach, zag de woningmarkt als een complexe uitdaging die een innovatieve aanpak vereiste. De partij pleitte voor het stimuleren van 'innovatieve' bouwmethoden, zoals modulaire bouw en 3D-printen, om de woningbouw te versnellen.

D66 wilde de woningbouwverordening herzien om ruimte te maken voor deze nieuwe methoden, maar benadrukte ook dat de markt flexibel moest blijven. Hoewel de ideeën modern en veelbelovend waren, bleef het in 2023 vaak bij experimenten en pilots. Een brede doorbraak van deze innovaties in de woningbouw was nog niet zichtbaar.

Forum voor Democratie: minder overheid, meer markt

Forum voor Democratie, geleid door Thierry Baudet, pleitte voor een radicaal vrijemarktbeleid. De partij wilde de overheidsbemoeienis minimaliseren en de markt zelf de oplossing laten vinden.

Ze waren fel tegen een maximumhuurprijs, omdat dit de vrije markt zou verstoren. Forum voor Democratie riep op tot het versoepelen van de woningbouwverordening en het verminderen van controle op bouwactiviteiten. Hoewel deze plannen aansloten bij een groep voorstanders van minder regels, leidden ze in 2023 niet tot concrete beleidsveranderingen. De focus lag vooral op het afbreken van bestaande structuren, zonder een duidelijk alternatief voor de woningnood.

Conclusie: weinig beweging, veel plannen

Terugkijkend op 2023 is duidelijk dat de beloften van de politieke partijen slechts gedeeltelijk zijn waargemaakt. De woningmarkt bleef onder druk staan, met stijgende huurprijzen en hypotheekrentes.

Regelingen zoals 'BouwHetZelf' hadden beperkte impact, en de herziening van de woningbouwverordening leidde tot weinig concrete veranderingen.

Ideeën zoals een maximumhuurprijs of het verhogen van de woningtoeslag werden niet ingevoerd, waardoor huishoudens met lage inkomens nog steeds worstelden met hoge woonlasten. De plannen van de partijen lieten zien dat de woningmarkt een complex probleem is dat een combinatie van maatregelen vereist, maar in 2023 bleef het vooral bij mooie woorden en weinig daden.