Herinner je je die paniek nog? Begin 2022 schoten de energieprijzen door het dak.
▶Inhoudsopgave
Je energierekening voelde plotseling als een mokerslag. Toen kwamen de politieke partijen in actie. In de aanloop naar de verkiezingen en daarna roepen ze allemaal hetzelfde: "Wij zorgen voor lagere lasten!" Maar wat is er nu echt gebeurd met die beloftes?
Heeft het effect gehad of was het vooral mooi weerpraat? Laten het even rustig bekijken, zonder ingewikkelde termen.
De energiecrisis: hoe het allemaal begon
De oorlog in Oekraïne zorgde ervoor dat de gasprijzen in 2022 exploderen.
Dat was niet alleen vervelend voor je stookkosten, maar had ook invloed op de elektriciteitsprijs. De overheid greep in met een prijsplafond. Dat betekende dat je een vast bedrag per kilowattuur gas en stroom betaalde tot een bepaald verbruik. Alles daarboven was duurder.
Maar ondanks dat plafond bleven de rekeningen hoog, zeker voor mensen die weinig te besteden hadden. De politiek moest wat doen, en dat beloofden ze dan ook massaal.
De verkiezingsbeloftes van 2021 (en daarna)
Vóór de verkiezingen van 2021 (en later in 2023) deden de grote partijen allerlei toezeggingen. Sommigen gingen voor een snelle oplossing, anderen keken naar de lange termijn.
VVD: Mark Rutte en de marktwerking
Hieronder een overzicht van wat ze beloofden. De VVD wilde vooral stabiliteit. Hun idee was: zorg dat de markt goed werkt, maar ontlast burgers direct.
- Afschaffing gasheffing: De VVD beloofde de zogenaamde gasheffing af te schaffen. Dit is een belasting die bovenop de gasprijs komt. Door dit weg te halen, zou de rekening direct omlaag moeten.
- Steun voor kwetsbaren: Ze beloofden extra geld voor mensen met een laag inkomen, via een eenmalige toeslag of een verhoging van de energietoeslag.
- Isolatie: Er moest meer geld komen voor het isoleren van huizen, zodat je minder gas nodig hebt.
PVV: Geert Wilders en lage lasten
De PVV ging voor een radicale aanpak. Hun slogan was duidelijk: stoppen met belasting heffen op energie.
- Geen BTW op energie: De PVV wilde de btw op energie tijdelijk naar nul procent brengen. Dat scheelt direct een vijfde op je rekening.
- Afschaffen accijns: Ook de accijns op gas moest eraf, volgens de PVV.
- Zelf opwekken: Ze stimuleerden het idee dat iedereen zonnepanelen op zijn dak zou moeten leggen.
D66: Duurzaam en sociaal
D66 wilde de energietransitie versnellen, maar wel met oog voor de portemonnee van de burger. Deze partijen (die later samen gingen) zagen energiearmoede als een groot gevaar. Het CDA zette in op een evenwichtige benadering.
- Investeren in groene stroom: Meer windmolens en zonneparken om de afhankelijkheid van gas te verminderen op de lange termijn.
- Sociale compensatie: Een betere energietoeslag voor de laagste inkomens, zodat niemand in de kou komt te zitten.
- Regulering: Strakkere regels voor energieleveranciers om te voorkomen dat ze woekerprijzen vragen.
GroenLinks-PvdA: Energiearmoede aanpakken
- Energietoeslag verhogen: De eenmalige energietoeslag moest veel hoger worden voor mensen met een minimuminkomen.
- Snelle isolatie: Een grootschalig programma om huizen snel te isoleren, vooral de slechtste woningen.
- Geen gas meer: Een snelle overstap van gas naar elektrisch koken en verwarmen.
CDA: Verantwoord en stabiel
- Investeren in besparing: Vooral isolatie in de bestaande bouw.
- Realistische energietransitie: Geen te snelle overstap die de kosten onnodig hoog maakt.
- Controle op leveranciers: Betere handhaving op de energiemarkt.
Wat is er daadwerkelijk gebeurd?
Na de verkiezingen en tijdens de crisis zijn er maatregelen genomen. Maar liepen de beloftes en de realiteit gelijk op? Hieronder de balans.
De belofte om de gasheffing af te schaffen, is grotendeels uitgekomen. In 2023 verdween deze heffing inderdaad. Dat had een positief effect op de vaste lasten.
De gasheffing: belofte vs. werkelijkheid
Echter, door de extreme stijging van de gasprijzen op de wereldmarkt, voelde dit voor veel huishoudens niet als een echte verlaging. Je bespaarde misschien tien euro per maand aan heffing, maar de gasprijs zelf was soms wel verdubbeld.
De afschaffing was dus een stap in de goede richting, maar het waterbedeffect (je drukt hier druk weg, maar het komt elders omhoog) bleek hardnekkig.
Energietoeslagen: een gedeelde waarheid
De meeste partijen beloofden extra steun. De overheid heeft inderdaad de energietoeslag verhoogd. In 2023 kregen huishoudens met een laag inkomen (tot ongeveer 29.000 euro) een toeslag van 1.300 euro. Dat was meer dan ooit tevoren.
Toch was dit niet genoeg om alle pijn te verzachten. De belofte van GroenLinks-PvdA om de toeslag structureel te verhogen, is deels ingevuld, maar de koopkracht bleef onder druk staan door andere inflatie.
Isolatie en energiebesparing: traag maar gestaag
D66 en VVD zagen hun steunmaatregelen uitkomen, maar het voelde voor veel burgers nog steeds als een druppel op een gloeiende plaat. Beloftes over isolatie werden gedaan door VVD, CDA en GroenLinks-PvdA. De realiteit was dat de uitrol van subsidies zoals de Subsidie Energiebesparing Eigen Huis (SEEH) traag verliep.
Veel aanvragen liepen vast in bureaucratische processen. Wel is het waar dat er meer geld beschikbaar is gekomen voor isolatie, maar het aantal huizen dat daadwerkelijk wordt aangepakt, loopt nog steeds achter op de ambities.
Duurzame energie: de wind en de zon
De belofte van snelle verduurzaming is er een van lange adem gebleken. Partijen als D66 en GroenLinks-PvdA wilden snel overschakelen op duurzame energie. Er zijn inderdaad meer windmolens gebouwd en zonneparken aangelegd.
Echter, de kosten voor de overstap naar bijvoorbeeld een warmtepomp zijn voor veel burgers nog steeds hoog.
De belofte dat duurzame energie de rekening direct zou verlagen, is deels waar op de lange termijn, maar op korte termijn zorgde de transitie juist voor extra investeringen die niet iedereen kon betalen.
De balans opmaken: wie deed het echt?
Als we kijken naar de resultaten, zien we een gemengd beeld. Geen enkele partij had alle antwoorden op de crisis.
De VVD heeft haar belofte om de gasheffing af te schaffen nagekomen, maar kon de wereldmarktprijzen niet controleren. De PVV heeft de druk op de regering verhoogd om belastingen te verlagen, maar een volledige afschaffing van btw op energie is er nooit gekomen (wel tijdelijke verlaging, maar niet tot nul). D66 en GroenLinks-PvdA hebben gezorgd voor een hogere energietoeslag voor de minima, wat een directe impact had op de koopkracht, maar de structurele oplossingen lieten op zich wachten. Het CDA zette in op stabiliteit, maar de uitrol van isolatieprogramma's verliep traag. Wat we vooral hebben gezien, is dat beloftes over lage energiekosten vaak botsen met de realiteit van een onvoorspelbare wereldmarkt.
De maatregelen die zijn genomen, zoals het prijsplafond en de toeslagen, hebben erger voorkomen, maar een écht lage energierekening voor iedereen zit er voorlopig nog niet in. Conclusie: De politiek heeft haar best gedaan met de tools die het had, maar de grootste vijand van een lage rekening was dit keer niet de politiek, maar de geopolitiek. Toch is het goed om bij de volgende verkiezingen scherp te blijven op wie nu weer wat belooft.