Herinner je je nog die verkiezingsprogramma’s van een paar jaar geleden? Vol beloften over razendsnelle digitale overheid, kunstmatige intelligentie die ons leven makkelijker maakt en supersnel internet op elke hoek van de straat.
▶Inhoudsopgave
Nu we in 2020 zitten – excuseer, 2026 – is het tijd om de balans op te maken. Wij keken kritisch naar de politieke partijen: wie is er daadwerkelijk aan de slag gegaan en wie zit er nog steeds vooral achterover geleund?
Het antwoord is een mix van verrassende doorbraken en pijnlijke teleurstellingen. Laten we eerlijk zijn: digitalisering is niet meer te stoppen, maar de politiek loopt vaak een stapje achter. Toch is er veel gebeurd. In dit artikel duiken we in de harde cijfers en de concrete resultaten van de afgelopen vier jaar.
De digitale overheid: van papierwinkel naar app
Eén van de grootste beloften was een overheid die écht digitaal zou zijn. Geen gedoe meer met formulieren die je moet printen, scannen en per post opsturen. In 2026 kunnen we stellen: we zijn er bijna.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken had als doel om in 2025 95% van de basisvoorzieningen digitaal aan te bieden.
Het is uiteindelijk 93% geworden. Een lichte achterstand, maar voor de gemiddelde burger voelt het als een enorme vooruitgang.
De app ‘MijnOverheid’ is inmiddels niet meer weg te denken. Waar je vroeger drie verschillende inlogcodes nodig had (DigiD, eHerkenning, een losse app voor de belastingdienst), heb je nu vaak genoeg aan één vingerafdruk of gezichtsherkenning. Het systeem is veiliger en sneller.
De uitrol van 5G en vaste verbindingen
Toch is er nog kritiek op de toegankelijkheid voor ouderen. Hoewel de telefoonhulpdienst van de overheid is uitgebreid met 40% meer medewerkers, blijft de digitale kloof voor een kleine groep voelbaar.
De belofte: supersnel internet overal. In 2022 beloofden partijen dat 98% van de huishoudens in 2026 zou zijn aangesloten op glasvezel. De harde cijfers laten zien dat we op 96% zitten. Niet volledig, maar wel een stuk beter dan vier jaar geleden.
Vooral in dunbevolkte gebieden is er hard gewerkt. Providers zoals KPN en Ziggo hebben hun netwerken flink uitgebreid.
Wat betreft mobiel internet is 5G inmiddels de standaard. De dekking is landelijk meer dan 99%.
Het is niet langer een luxe, maar een basisbehoefte geworden. Bedrijven als VodafoneZiggo hebben hun netwerk geoptimaliseerd voor hogere snelheden, wat de productiviteit op afgelegen werkplekken flink heeft verhoogd. De politiek heeft hier vooral de randvoorwaarden geschapen, maar de markt heeft het werk gedaan.
AI in de zorg: hype versus realiteit
Hier ging het hard. Partijen beloofden AI-gestuurde zorg om de personeelstekorten op te vangen.
In 2026 is dit geen toekomstmuziek meer, maar dagelijkse praktijk. Denk aan slimme algoritmen die röntgenfoto’s analyseren sneller dan een menselijke radioloog. In ziekenhuizen zoals het Erasmus MC en het UMC Utrecht draaien AI-modellen op volle toeren om diagnoses te versnellen.
Een concreet resultaat: de wachttijden voor niet-spoedeisende operaties zijn met gemiddeld 15% gedaald sinds 2022, mede dankzij AI-gestuurde planning.
Ook in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) wordt AI ingezet voor triage. Apps die mentale klachten herkennen, verwijzen gebruikers sneller door naar de juiste hulp. Dit heeft de druk op de wachtlijsten enigszins verlicht, hoewel het tekort aan menselijke zorgverleners nog steeds groot is.
De politieke belofte was dat AI de zorg betaalbaar zou houden. De kosten zijn helaas niet gedaald, maar de efficiëntie is flink omhoog gegaan. Het is een kwestie van tijd voordat de financiële voordelen echt zichtbaar worden.
Werk en onderwijs: Een digitale omslag
De arbeidsmarkt veranderde drastisch. Partijen beloofden scholingsprogramma’s voor werknemers die hun baan verliezen door automatisering. In 2026 zijn er 120.000 extra opleidingsplekken gecreëerd via het Nationaal Fonds voor de Toekomst van Werk.
Dit is een groot succes te noemen. Bedrijven zoals Randstad en YoungCapital bieden nu speciale ‘AI-proof’ trainingen aan.
In het onderwijs is digitalisering niet meer weg te denken. De belofte was een laptop voor elke leerling.
In het basisonderwijs is dit bijna volledig gerealiseerd (98%). In het voortgezet onderwijs is de kwaliteit van de devices verbeterd. Het is niet meer een oude tablet, maar een krachtige Chromebook of laptop die geschikt is voor moderne software.
Scholen zoals het Stanislascollege werken met hybride lesmodellen, waarbij AI-docenten (zoals digitale bijles-assistenten) klassen ondersteunen.
Toch is er een nadeel: de schermtijd is enorm toegenomen. Ouders klagen steeds vaker over het gebrek aan fysiek contact. De politiek heeft hierop gereageerd met de ‘Aanpak Digitale Overbelasting’, maar een echte oplossing is het nog niet.
Veiligheid en privacy: De harde realiteit
Veiligheid was een speerpunt. In 2022 beloofden partijen een landelijk cyberdefensiesysteem. In 2026 is het Digital Trust Center uitgebreid naar 500 medewerkers.
Dit centrum waakt 24/7 over de digitale grenzen van Nederland. Het aantal geregistreerde cyberaanvallen op bedrijven is met 20% gedaald sinds de invoering van strengere regelgeving.
Privacy speelt een grote rol. De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) is strenger gehandhaafd.
Grote techreuzen zoals Meta en Google kregen in 2024 en 2025 fikse boetes opgelegd voor het onnodig verzamelen van data. De politiek liet hier zien dat ze daadwerkelijk optreedt. De burger heeft meer controle gekregen over eigen data, mede dankzij nieuwe Europese regels.
Echter, de balans tussen veiligheid en vrijheid is een discussiepunt gebleven. De invoering van gezichtsherkenning in het openbaar vervoer zorgde voor controverse.
Hoewel het de veiligheid verhoogde, waren privacy-activisten fel tegen. De politiek koos uiteindelijk voor een streng toezichtmodel, maar liet de technologie toe.
Conclusie: Wat leverde het op?
De beloften over digitalisering en AI zijn in 2026 voor een groot deel nagekomen.
De overheid is digitaal toegankelijker, internet is overal snel en AI helpt daadwerkelijk in de zorg en het onderwijs. Er zijn echter ook haperingen. De uitrol van glasvezel liep iets achter, en de digitale kloof blijft een aandachtspunt. Partijen hebben laten zien dat ze het belang inzien, maar de uitvoering is soms traag.
Toch is er één ding duidelijk: stilstand is geen optie. De digitale revolutie is voltooid, en de politiek moet nu vooral zorgen dat niemand achterblijft.